|
Edirne'ye özgü bir sanat
ürünü olarak süpürge gelişen teknoloji karşısında temizlik aracı
olarak önemini yitirmekte olup geleneksel bir sanat ürünü olarak
değerini korumaktadır.Geçmişte “Süpürgeciler hanı” denen hanlarda
oluşan küçük dükkanlarda süpürge üreten esnafı bugün bu yerlerde
görememekteyiz. Gün geçtikçe de sayıları azalmaktadır. Tarladan
toplanan süpürge telleri süpürge yapımına uygun uzunlukta kesilir.
Tohumları ve yaprakları ayıklanıp demetler haline getirilerek üretici
tarafından Borsada satışa çıkarılır. Üreticinin belirlediği fiyatlar
üzerinden açık arttırma ile süpürge
yapımcıları tarafından satın alınan süpürge telleri, yumuşak olması ve
kükürtün kolay ıslanması için su ile ıslatılır. Islatılan teller küçük
kapalı ve bir ocağı bulunan penceresiz bir odaya konarak kükürtle
ağartılır. Ağartılan bu süpürge telleri “ayıklayıcı” diye anılan kişi
tarafından bıçakla ayıklanır. Kalın, dolgun ve etli olanlar tepelik,
ince ve cılız tellerde işlik olarak ayrılır. Kısa, kırık, koyu renkte
düzgün olmayan teller ayıklanarak küçük el süpürgeleri ve top süpürge
yapımında kullanılır. Teller “sarıcı”larca (taslakçı) temizlenir. 4-9,
ya da daha çoğu bir araya getirilip, yavru demetler yapılır. Bunların
ikisi birleştirilir, pamuk ipliğiyle bağlanarak, süpürge taslağı
oluşturulur.
“Bağlayıcı”larca (tepeci) bu taslağın sapına 4-5 tel yerleştirilerek,
tepelik yapılır. “Ayakcak” denilen ayak mengenesinden yararlanılarak
sap, üç ya da daha çok yerinden galvanize telle bağlanır. Süpürge
taslağına “el mengenesi” (falaka) yardımıyla süpürge biçimi verilir.
Tokmakla vurularak bu biçim pekiştirilir. Üç ya da daha çok yerinden
çuvaldızla dikilir. Gelenek çevresinde, özellikle Edirne'de
evlenme
geleneklerinde önemli yer tutan ve sapına kabara denilen iri başlı
özel bir çivi çakıldığında kullanan bayanın kız olduğunun göstergesi;
evin kapısı dışına asıldığında ise burada evlenecek çağda kız
bulunduğunu belirten simge olan ve aynalı şekliyle evlenen kızın çeyiz
eşyaları arasında vazgeçilemez konumdaki süpürge, yukarıda sözü edilen
işlemlerden sonra kullanıma sunulmak üzere satışa çıkarılır.
Edirne’ye özgü olan süpürgeler bütün Türkiye’de ve turistik eşya
olarak Avrupa’da da beğenilir ve tutulur. En çok İstanbul’a
gönderilir. |